Güneş sistemimizde toplam sekiz gezegen bulunmaktadır. Bunlar Güneş'e olan uzaklıklarına göre şöyle sıralanır: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter Satürn, Uranüs, Neptün. En büyük gezegen Jüpiter, en küçüğü ise Merkür'dür. Merkür ve Venüs hariç her gezegenin uydusu vardır. En sıcak gezegen Venüs'tür. Güneş'e en yakın Merkür'den de sıcak olmasının nedeni atmosferindeki yoğun karbondioksit gazının oluşturduğu sera etkisisidir. Mars ile Jüpiter arasında meteor kuşağı yeralır. Pluto'nun gerisinde adına Kuiper Kuşağı denilen bölge bulunur. Güneş Sistemindeki Kuyrukluyıldızlar burada gelirler.

     Gezegenler nasıl oluşmuştur? Güneş'in oluşumunu takip eden süreç içinde yıldız olamayacak kadar küçük olan gaz ve toz bulutları Güneş'in çekimine kapılarak hem onun etrafında hem de kendi etraflarında dönüşe başladılar. Gittikçe soğuyan bu dağınık haldeki sıcak kütleler dönüşün etkisiyle küre halini almaya başladılar. Bu sürecin sonu gezegendir.

      Merkür, Venüs, Dünya ve Mars gezegenleri karasal; Jüpiter, Saturn, , Uranus ve Neptun ise gaz gezegenleri statüsündedir.
     İlk gezegen olan Merkür, gündüzleri çok sıcak (430 C derece), geceleri ise soğuktur.(-173 C derece). Bir Merkür günü, 58 Dünya gününe eşittir. Bir Merkür yılı ise, 88 Dünya günüdür. Ekvator çapı 4880 km dir. Güneş’e uzaklığı ortalama 58 milyon km (0,39 AB) dir.

      Venüs ise büyüklük açısından Dünya’ya benzerlik gösterir. Ancak yüzey sıcaklığı çok yüksektir. Güneş’e en yakın gezegen Merkür olmasına karşılık en sıcak gezegen Venüs’tür.(462 C derece). Sabah Güneş doğmadan önce doğu ufkunda  ya da akşamları Güneş battıktan hemen sonra Batı ufkunda gökyüzünde yerini alır. Gökyüzündeki Güneş ve Ay’dan sonra en parlak gökcismidir. Çoban yıldızı, Sabah yıldızı, Akşam yıldızı adıyla da bilinir. 1 Venüs yılı 1 Venüs gününden daha kısa olmasıyla da göze çarpar Venüs. Adeta ben farklıyım der gibidir. Sadece bu değil farkı. Güneş etrafındaki dönüşü diğer gezegenlere göre ters yöndedir. Bu yönün Venüs’ün bir zamanlar bir cisimle çarpıştıktan sonra ters dönerek oluştuğu söyleniyor. 1 Venüs yılı 224 Dünya günü; 1 Venüs günü ise 243 Dünya günüdür. Çapı 12100 km dir. (Dünya’nın çapı 12400 km)

      Dünya dışında insanoğlunun en fazla dikkatini çeken gezegenler ise Mars ve Venüs’tür. Özellikle Mars’a olan ilgi artarak devam etmektedir. Sebebi ise, yaşamın gerçekleşebileceği düşünülen ve planlanan tek gezegendir. Ancak Mars’ta bile yaşamı başlatabilmek çok zor olduğunu ekleyelim. Phoenix (Anka Kuşu) adlı robot, Mars yüzeyine Nisan 2008 de indirilerek Mars’ın toprağında mikroskobik yaşamın olası izlerini aramak için deneyler yapıyor. Bu deneyler ile temmuz ayında Mars toprağının altında su bulmuştu.

      Mars ile ilgili olarak bir de sıcaklığını verelim. En yüksek sıcaklık 310 K derece (37 C derece), en düşük ise 150 K derece ( -123 C derece) dir. Çapı 6800 km dir. Yüzeyinde Güneş Sistemi’nin en büyük volkanı olan Olumpus Dağı bulunur (24 km). Atmosferinde %95 oranında karbondioksit bulunur.

Ara Not ve komedi:
      Güneş’ten 228 milyon km (1,5 AB) uzaklıkta olan Mars ile ilgili iki yıldır benim mailime tuhaf bir mesaj geliyor aslında. Her sene ağustos ayında Mars’ın Ay’dan büyük görüneceğiyle ilgili. .(Bu mail sanırım sadece bana gelmiyordur. Bu maili akan çok öğrencim oldu ve bana heyecanla soruyorlardı. Ne zaman olacak diye?) Böyle bir şeyin olması demek Mars’ın yörüngesinden bir şekilde çıkması ve Güneş’e doğru savrulması sonucu olabilir ki, böyle bir şeyi zaten yıllar yıllar önce Gökbilimciler fark ederlerdi. Mars Dünya’ya 75 milyon km uzaklıktadır. Ay ise 380 bin km. Mars’ın Ay’dan büyük görünebilmesi için bize en azından 74 milyon km yaklaşması gerekir ki, bu da imkansız. Dolayısıyla bu tür haberlere ve gelen maillere inanmayınız. Neden çıkarıldığını anlamak da mümkün değil, safsata türünden yani.

     Gezegenlerden hacimsel olarak en büyüğü Jüpiter’dir. %90 oranında hidrojen ve % 10 oranında helyumdan oluşur. Biraz daha büyük olsaymış Güneş’e kardeş bir yıldız olabilirdi. Çapı 142 bin km olan Jüpiter bir gaz gezegen olduğundan yüzeyine inip bir gezinti yapamazsınız. Aslında toprak veya kaya denilen parçaları da yoktur. Tamamiyle bulutlardan ve gazdan oluşmuştur. Sıcaklığı 120 K    (-153 C derece). Güneş’e uzaklığı 780 milyon km (5,2 AB). 60 adet uydusu vardır. 1 Jüpiter günü Dünya zamanı ile 9 saat 56 dakika; 1 Jüpiter yılı ise 11,86 Dünya yılıdır.
         

      Enbüyük 2. gezegen olarak sırada ise Saturn var. Saturn, gezegenler arasında en yakışıklı veya güzel olanıdır. Çünkü belirgin halkaları mevcuttur. Bu açıdan gezegen resimlerinden en dikkat çekici olanı Saturn’dur. Güneş’e uzaklığı 1,43 milyar km (9,5 AB), sıcaklığı 88 K (-188 C derece); 1 Saturn günü Dünya zamanı ile 10 saat 40 dakika, 1 Saturn yılı ise 29,46 Dünya yılıdır.
          

     Güneş’ten 2,87 milyar km uzaklıkta yeralan bir diğer gaz gezegeni Uranus’e geldik. 1 gününü 18 saatte tamamlayan Uranus, Güneş’in etrafındaki bir turunu ise 30,68 Dünya yılında tamamlar. Çapı 51118 km dir. Yüzey sıcaklığı 59 K (-214 C) derecedir. Atmosferindeki metan gazından dolayı açık mavi bir renge sahiptir. Halkaları vardır, ama bunlar Saturn gibi belirgin değildir. Yani dürbün veya teleskopla görünmezler.

          Güneş sistemi’nin son ve mor gezegeni olan Neptün, Güneş’e 4,5 milyar km (30 AB) kadar uzaklıktadır. Çapı 49.528 km, yüzey sıcaklığı 48 K (-225 C) derecedir. 1 Neptün günü 19 saat sürer. 1 Neptün yılı ise yaklaşık 165 Dünya yılına eşittir. Renginin diğer gezegenlerden farklı olmasının nedeni atmosferindeki metan gazıdır. Jüpiter ve Saturn’de de metan gazı var, ama oransal açıdan Neptün’deki miktar daha fazla.

     Gezegenlerin dışında insanoğlunun ilgisini çeken diğer gökcisimleri kuyrukluyıldızlardır. Kuyrukluyıldızlar yıldız değildirler. Güneş’in etrafında dolanan küçük gök cisimleridir. Güneş’e yaklaştıklarında yüzeylerindeki buzlar buharlaşmaya, gazlar ise yanmaya başlar. Bu nedenle hareket yönlerinin tam ters tarafında bir alev kuyruğu oluşur. Güneş’ten uzaklaştığında yüzeyinde tekrar buz oluştuğundan kuyruk kısmı ortadan kalkar. En ünlü  kuyrukluyıldız Halley Kuyruklu Yıldızıdır. İngiliz astronomu Edmund Halley tarafından keşfedilen bu cisim, binlerce yıldır düzenli aralıklarla Güneş’e yaklaşıp uzaklaşmaktadır. Bir sonraki yakın geçişi 2062 yılında gerçekleşecektir.
      Mars ile Jüpiter’in arasında yeralan astroid kuşağına gelelim. Bu bölgede onbinlerce meteor bulunmaktadır. Bunların bu bölgede nasıl toplandığıyla ilgili çeşitli teoriler vardır. Sansasyon oluşturacak yorumlardan biri de bu bölgede bir zamanlar bir gezegen olduğuyla ilgilidir. Bu gezegen bir çarpışma veya Jüpiter’in yüksek çekimiyle parçalanmış olabilir. Tabi bu sadece bir düşünce. Bölgenin en büyük cisimleri,  Ceres (çapı 1000 km), Pallastellos, Juno, Vesta …..  Ceres, Pluto’yu gezegenlikten eden gökcisimlerinden biri. Ceres’in gezegen olmasını beklerken, Pluto ile birlikte cüce gezegenler statüsüne alındı.
      Pluto ile birlikte cüce gezegenler arasında sayılan sadece Ceres değil. Quaoar (Pluto’nun yarısı kadar), Sedna (Pluto ile neredeyse eşit boyutlara sahip) da var. Bu cisimler ise Neptün ötesi bölgede yer alan Kuiper kuşağındalar. Kuiper Kuşağı’ndaki cisimler hakkında bilgimiz yeni yeni oluşmaya başladı. Zaten yukarıda ismini belirttiğimiz cisimler de son yıllarda keşfedildi. Kuyrukluyıldızlar bu bölgeden gelmektedir. Acaba bu bölgede bir gezegen olabilir mi? Daha büyük yani. Belki. Varsa ve kim bulursa o kişinin ünlü biri olacağından şüphe yok.

     Yukarıdaki resmin ilk parçasında Jüpiter’e kadar olan yapı ve asteroid kuşağı görülüyor. Yanındaki bölümde ise, Kuiper Kuşağı ve Sedna’nın yeri belirtilmiş. Pluto’nun nerede kaldığına ve yörüngesinin Neptün’ün yörüngesini iki yerde kestiğine dikkat ediniz. Alttaki 2. parçada ise küçük bir kırmızı elips var ki, onun büyütülmüş hali 4. parçada verilmiş. Bu da Sedna’nın Güneş etrafındaki yörüngesini temsil ediyor. Diğer gezegenlerin yörüngeleri oldukça küçük kalmış. Bu da ölçekten kaynaklanıyor.

     Son olarak da Pluto’dan bahsedelim. Ondan konuşmadan yazının bitirilmesine içim elvermedi. Gezegenlikten çıkarılınca ABD’de bazı yerlerde gösteriler yapıldı, “Pluto’numu geri isterim”, tişörtleri bile basıldı. Tabi bizim bunlardan haberimiz falan olmadı.
Pluto aslında çok da büyük bir gökcismi değil. Hatta Ay’dan bile küçüktür. Güneş’e 5,9 milyar km (39,43 AB) uzaklıkta yeralır.  Yüzey sıcaklığı 37 K (-236 C) derecedir. Pluto’dan ötede daha Kuiper Kuşağı var. Yani son durak Pluto değildir.

      Son olarak şunu belirtelim. Şu ana kadar yaşam olabilecek bir gezegen veya uydu bulunamadı. Dünya’mıza sıkı sıkı sarılmaktan başka yapabileceğimiz bir şey yok. Yakın zamanda yaptıklarımızın sıkıntısını çekmemek dileğiyle….