CURRENT MOON
 
 
 
 
 
 

Güncel Mars haberlerine ulaşmak için tıklayınız.

     Dünya ve uydumuz olan Ay’dan sonra bizim için çok özel bir yere sahip olan Mars gezegeni kırmızı gezegen olarak bilinir. Marslılar ile ilgili dedikoduları duymuşsunuzdur. Yakın geçmişe kadar da bu devam etti. Ancak şu anda böyle bir şeyin sözkonusu bile olmadığı hatta bırakın Marslıyı, tek hücreli canlı bile yaşamadığını biliyoruz. Nereden mi? 2006 yılında Mars’a ulaşan NASA’nın Mars Observer’ı sayesinde. İki robottan biri Mars yüzeyini fotoğraflarken, diğeri de çeşitli deneyler yaptı. Gerek Mars’ın atmosferi gerekse toprak deneylerinde yaşam izine rastlanmadı.
     Mars Güneş’ten 228 milyon km, bizden ise 78 milyon km uzaklıkta. (Bu ölçek astronomide neredeyse bitişik anlamına gelir! Güneş ile Dünya arası uzaklık olan 150 milyon km’yi 1 Astronomi Birimi (AB)olarak kabul edildiğinden, Mars ile Dünya arası uzaklık 0,5 AB’dir.) Bir yılı Dünya günü ile 687 gündür. Gezegenin eğimi ise Dünyanınkine çok yakındır. Dünyanın 23,5 derece, Mars’ın 24 derece.
     Mars’ın yüzey sıcaklığı biraz serindir. Yaz aylarında sıcaklık en fazla 10 C’ye çıkar. Ancak gecesi çok daha soğuktur.
Çapı 6790 km olan Mars yaklaşık Dünya’nın yarısı kadardır.
Güneş sistemindeki en yüksek dağa sahiptir. 24 km yüksekliğindeki Olympus (Olimpus) Dağı bir volkandır. Yüzeyinde oldukça uzun kanyonlar bulunur. Bunlardan en büyüğü 4500 km uzunluktaki Valles Marines kalyonudur. Genişliği600 km’ye ve derinliği 7 km varır.
     Mars yüzeyinde eskiden içinden suların aktığını hissettiren dere yatakları da bulunur. Hatta bunların bazılarının ortalarında adacıklarda göze çarpar. Bu da geçmişte Mars’ın kalın bir atmosferi ve akarsularının bulunduğunu gösterir. Ancak bugün durum çok farklıdır. Bu akarsu yataklarında bir damla bile su yoktur. Bazı kesimlerde buz kalıntıları vardır ama bunlar pek bahsetmeye değmez. Ancak kutupları yüzeyi karbondioksitle kaplı buzullardan oluşur.

Fırlatılış Tarihi Adı Ülke Görev Sonucu Görevi
1960 Korabl 4 Rusya Başarısız Dünyadan çıkamadı
1960 Korabl 5 Rusya Başarısız Dünya'dan çıkamadı
1962 Korabl 11 Rusya Başarısız Dünya yörüngesine çıktı, uzayda kayboldu
1962 Mars 1 Rusya Başarısız Radyo vericisi arızalandı
1962 Korabl 13 Rusya Başarısız Dünya yörüngesine çıktı, uzayda kayboldu
1964 Mariner 3 ABD Başarısız Jet motoru arızalandı
1964 Mariner 4 ABD Başarılı 21 Fotoğraf gönderdi.
1964 Zond 2 Rusya Başarısız Radyo vericisi bozuldu
1969 Mars 1969A Rusya Başarısız Bağlantı kesildi
1969 Mars 1969B Rusya Başarısız Bağlantı kesildi.
1969 Mariner 6 ABD Başarılı 75 fotoğraf gönderdi
1969 Mariner 7 ABD Başarılı 126 fotoğraf gönderdi
1971 Mariner 8 ABD Başarısız Görev başarısız oldu
1971 Kosmos 419 Rusya Başarısız Dünya yörüngesinde kaldı
1971 Mars 2 Orbiter/Lander Rusya Başarısız Dünyayı terketti ancak data verimi gönderemedi.
1971 Mars 3 Orbiter/Lander Rusya Başarılı 8 ay boyunca çeşitli veri ve fotoğraf gönderdi
1971 Mariner 9 ABD Başarılı 7,329 fotoğraf gönderdi
1973 Mars 4 Rusya Başarısız Mars'ı pas geçti ve kayboldu
1973 Mars 5 Rusya Başarılı 9 günde 60 fotoğraf gönderdi
1973 Mars 6 Orbiter/Lander Rusya Başarılı/Başarısız Veri gönderdi ancak ölçüm yapamadı
1973 Mars 7 Lander Rusya Başarısız Uydu başarısız oldu
1975 Viking 1 Orbiter/Lander ABD Başarılı Mars'a inip veri gönderdiler
1975 Viking 2 Orbiter/Lander ABD Başarılı 16000 atmosfer resmini göndererek, atmosfer deneyleri yaptı
1988 Phobos 1 Orbiter Rusya Başarısız Mars rotasında kayboldu
1988 Phobos 2 Orbiter/Lander Rusya Başarısız Phobos'a düştü
1992 Mars Observer ABD Başarısız Mars'a inerken kayboldu
1996 Mars Global Surveyor ABD Başarılı Çeşitli fotoğraflar gönderdi.
1996 Mars 96 Rusya Başarısız Başarısız oldu
1996 Mars Pathfinder ABD Başarılı Uzun zaman boyunca Mars'tan resim ve veri gönderdi.
1998 Nozomi Japonya Başarısız Yakıt probleminden dolayo yörüngeye çıkamadı.
1998 Mars Climate Orbiter ABD Başarısız Dünyadan ayrılamadı
1999 Mars Polar Lander ABD Başarısız Dünyadan ayrılamadı
1999 Deep Space 2 Probes (2) ABD Başarısız Dünyadan ayrılamadı
2001 Mars Odyssey ABD Başarılı Yüksek çözünürlüklü resimler gönderdi
2003 Mars Express Orbiter/Beagle 2 Lander ESA Başarılı/Başarısız Mars'ın fotoğraflarını gönderdi. Veri göndereceği sırada kayboldu.
2003 Mars Exploration Rover - Spirit ABD Başarılı 70000 resim gönderdi
2003 Mars Exploration Rover - Opportunity ABD Başarılı 58000 resim gönderdi. Mars yüzeyinde gezerek veri topladı deneyler yaptı. Biçilen ömründen 8 ay uzun yaşadı. Sonunda pili bitti.
2005 Mars Reconnaissance Orbiter ABD Devam ediyor  
2007 Phoenix Mars Lander ABD Başarılı  Mars toprapında su buzu buldu. Ayrıca toprakta canlı yaşamını olanaksız hale getiren perchlorate maddesine rastlandı.
2011 Mars Science Laboratory, Merak ABD Basarili Gale Krateri'nde bir zamanlar su oldugunu kanitladi.
2013 MAVEN ABD Basarili Mars atmosferindeki degisimi ve geçmiste neler yasadigini arastiracak
2013 Mangalyaan Hindistan Basarili Mars atmosferini inceliyor.

     Mars’a çok sayıda insansız uzay araçları gönderildi. Bunlar ve görevleri şöyleydi:
Mariner 3: Güvenli ve sorunsuz bir kalkış yapan araçtan Dünya’yı terk etmesinden birkaç saat sonra haber alınamadı. Bağlantı kesildi. Nereye gittiği bilinmiyor.
Mariner 4: 20 Kasım 1964’te fırlatıldı. 14 Temmuz 1965’te Mars’ın 9500 km yakınından geçti. Bize atmosferinin ince olduğunu bol miktarda karbondioksitten oluştuğunu, yüzeydeki basıncın çok düşük olduğunu (on milibar kadar ki bu neredeyse boşluk demek), yüzeyinin kraterli bir yapıya sahip olduğunu iletti. Yani yaşam izi yoktu. Bilimkurgu özellikle de, Marslı hayranları hayal kırıklığına uğramıştı.
Mariner 6 ve 7: 1969’da fırlatıldılar. Marine 4’ün deneyiminin doğru olduğunu ilettiler.
Mariner 9: 1971’de fırlatıldı ve Mars’ın yörüngesine başarı ile oturtuldu. Dünya’ya 7329 adet resim gönderdi. Volkanları, kanyonları, ovaları, oyukları böylece görmüş olduk.
Viking 1 ve 2: 1975’te fırlatılan iki araçtan Viking 1 Haziran 1976’da, Viking 2 ise Ağustos 1976’da Mars’a ulaştılar. Bu mekikler  bir orbiter denilen yörünge aracından ve bir de iniş aracından oluşuyorlardı. İki araçta görevlerini başarıyla yerine getirdiler. İlk araç ekvatorun kuzey kısmına düşen Chryse’ye (Altın Ova), ikincisi kuzeydeki diğer ovaya Utopia’ya indi. Gökyüzü mavi değil pembeydi. Sıcaklık Altın Ova’da hiçbir zaman 13 C’yi geçmedi. Utopia ise daha kötüydü. Çeşitli toprak ürünleri alıp deneyler yapan araçlara göre canlılık belirtisi yoktu.
Phobos: RABDlar tarafından gönderilen uydu Mars'ın uydusunu inceleyecekti.
Mars Observer: 1993 yılında gönderilen uzay aracının görevi Mars’ın yüzey haritalarını detaylandırmaktı.

     Mars’ın Phobos ve Deimos adlı iki uydABDu vardır. İki uyduyu da 1877’de Asaph Hall bulmuştur. Küçük ve biçimsizdirler. Patates görüntüsü içindedirler. Phobos 27x23x19 km, Deimos ise 10x11x14 km boyutlarındadır. İkisi de kraterli yüzeye sahiptirler. Bu uyduların bir zamanlar Mars’ın yanından geçerken Mars’ın esiri oldukları düşünülmektedir.
     Mars için yakın gelecekte yapılması düşünülen ve imkansız da olmayan çeşitli projeler var. Bunlardan birisi, Mars’ın atmosferini güçlendirecek ve oksijen miktarını arttıracak canlı türlerinin kutuplara ekilmesi. Bu canlı türleri karbondioksiti alıp oksijen vererek hem kutuplardaki buzu eritip hem de atmosferi yaşanır hale getirecek. Ancak son gönderilen uzay araçları NASA’nın iki robotu bunun çok zor olacağı düşüncesinde.
Diğer ilginç proje ise Mars’ta uzun vadede bir uzay üssü kurulması yönünde. Bunun da adımları yavaş yavaş atılmakta.
     Aşağıdaki makale Gökbilim Dergisi'nin 14. Sayısında (Aralık 2008) yayımlanmıştır.

ANKA KUŞU (PHOENIX)’NUN ARDINDAN

11 Ekim 2008 günü NASA, Türkçe adı Anka Kuşu (Phoenix) adlı uzay aracının Mars’taki görevini başarıyla bitirdiğini belirtti. Söz konusu olan araçla ilgili bilgi akışı bu tarihte sona ermişti. 90 günlük süreyle görev yapan ve sonunda indiği bölgeye kış gelmesi sonucunda görevini bitirmek zorunda kalan  bu aracı bu kadar özel yapan neydi? Ne için gönderildi? Mars’ta neler buldu? Bu yazıda bunlara açıklık getirmeye çalışacağız.
26 ayda bir birbirine en yakın konumlarına gelen Dünya ile Mars için en iyi fırlatma tarihi olarak 4 Ağustos 2007 belirlendi. 10 ayda yaklaşık 700 milyon km yol kateden araç 26 Mayıs 2008 tarihinde Türkiye saatiyle sabaha karşı 03.00 civarında Mars yüzeyine başarılı iniş yaparak çalışmalarına başladı.
      Anka Kuşu, Mars toprağında yaşam izi aramak için gönderildi. Öncelikli görevi toprağı analiz etmek, sonra da toprağın hemen altında bulunduğu düşünülen suya ulaşarak, suyu analiz etmekti. Böylece olası yaşam iziyle ilgili delil toplayacaktı.

     Anka Kuşu’nu özel yapan bir diğer özelliği ise, Mars yüzeyine motorlarını kullanarak iniş yapmasıydı. Bundan önceki gezegen görevlerine gönderilen araçlar değişik teknolojiler kullanılarak iniş yapmışlardı. Balonlar arasına sarılmış şekilde veya paraşütler yardımıyla ile inişler yapıldı. Örneğin yine Mars’a gönderilen Spirit ve Opportunity araçları Mars yüzeyine balonların arasına konularak indirildiler. Mars yüzeyine inen balonlar yüzeye çarpıp yükseldiler, böylece yuvarlana yuvarlana sürtünme kuvvetinin etkisi de kullanılarak yüzeyde durup çalışmalarına başladılar. Bu araçlar hala aktif görevlerine devam etmektedir. Böylesi bir iniş Anka Kuşu için uygun değildi. Hem yapısı diğer araçlardan farklıydı, hem de üzerinde son derece hassas cihazlar ile donatılmıştı. Aracın mutlaka Mars yüzeyine yumuşak iniş yapması gerekliydi. Başka bir gezegende motorlu iniş, uzay tarihinde bir ilk olduğu için de Anka Kuşu özel bir araç oldu.
      Üzerinde kamera ve kepçesi bulunan araca ait tekerlek yoktur.  Yani indiği yerde kalıp araştırmasını hareket etmeden yapacaktı. Ayrıca önceden tespit edilen, yüzeyin altında su olduğu düşünülen bir bölgeye inmesi gerekiyordu. Bu anlamda hem yüzeyin altında su bulunan, hem yüzeyde kayaların olmadığı, hem de en az 200 m lik geniş bir düzlük yüzey gerekliydi. Böyle bir yüzeyin bulunmasıyla sorun bitmiyordu. Aracın bu yüzeye sapma yapmadan iniş yapması gerekiyordu. İşte zorlu yolculuğun öncesi ve sonrasında Anka Kuşu Mars yüzeyine başarılı bir şekilde inmişti üstelik tam da hedeflenen noktaya.
Mars’ta su izlerinin olduğuna dair deliller var. Mars’tan alınan fotoğrafların detaylı incelenmesi sonucunda, suyun Mars yüzeyinin altına girdiği öngörülmeye başlandı. Eğer bu su varsa  milyonlarca yıl önce bile olsa mikroorganizma yaşayıp yaşamadığının izlerini Anka Kuşu arayacaktı ve aradı da.
      Anka Kuşu, Mars yüzeyine indikten hemen sonra Dünya’ya bilgi akışını gerçekleştirmeye başladı. (Bu bilgilerin Dünya’ya 15 dakikada ulaştığını da belirtelim.)
      İndikten sonra etrafındaki toz bulutunun güneş panellerinin üzerini örtmemesi için bekleyen araç, 3 dakika sonra güneş panellerini açarak, kendisine enerji sağlayacak sistemi devreye geçirdiğini Dünya’ya iletti. Bu da işin başka bir boyutuydu. İniş sırasında bu sistemin zarar görmesi demek aracın sadece 3 saat çalışabileceği anlamına geliyordu ki, bunu da kimse istemezdi. Araç ilk fotoğrafını çekip Dünya’ya gönderdi.
     Mars toprağını kepçesiyle 10 cm kadar açan araç, beklenildiği gibi toprağın altında buza rastladı. Alınan örneğin birkaç gün içinde tamamen erimesi bunun buz olduğuna delildi. Bundan sonraki hedef artık bu buzun ve toprağın analizi olacaktı. Eğer buz varsa bu bir zamanlar Mars’ın yüzeyinde su bulunduğuna bir işaretti ve yaşam izi görülebilirdi.

Toprak analizini tamamlayan Anka Kuşu sonuçları Dünya’ya yolladı. Bu sonuçlara göre Mars toprağında canlının yapıtaşı olan karbon elementi yoktu. Bunun yerine toprak, magnezyum, sodyum, potasyum ve klorür içeriyordu. Ama bu umudu tüketmedi çünkü bazı bakteri ve bitki türlerinin böyle bir toprakta yaşayabileceği biliniyordu. Ancak devamında gelen bilgi umutları neredeyse bitirdi. Çünkü Mars toprağında canlı yaşamını adeta imkansız hale getiren bir maddeye rastlandı: perchlorate. Bu madde havai fişeklerde, bazı patlayıcılarda kullanılmaktadır. Araç ardından Mars toprağında suya ulaştı. Suyu ısıtan araç buhar çıkışıyla bulduğunun su olduğunu ispatladı.  Araç bundan sonra da boş durmadı. Silikat ve bikarbonat tabakalarını keşfetti. Bu maddeler Mars’ta bir zamanlar suyun yüzeyde bulunduğuna delil teşkil ediyordu.
            Sıkı bir toz fırtınasına yakalanan araç, güneş panelleri bir süre kapalı kaldığı için enerji kaybetti. Ancak toz fırtınasının ardından tekrar görevinin başına az kalan enerjisiyle devam etti. Araç 6 aylık süre sonunda artık Dünya ile iletişimini yitirdi. Sözkonusu bölge kış mevsimine girmişti. Sayıca az da olsa, yaz mevsimi geldiğinde Anka Kuşu’nun tekrar görev başı yapacağına inanan bilim adamı var.

İki resim arasındaki farkı bulun. Sağdaki resim ile soldaki resim 4 Mars günü aralığındaki buzun erimesini gösteriyor. SOL bir Mars günüdür. Bu deney Anka Kuşu ile yapılmış ve fotoğraflanmıştır.

Güncel Mars haberlerine ulaşmak için tıklayınız.

Mars yüzeyinde gezin! (Fotoğrafa tıklayarak büyütebilirsiniz.)

Mars ve Dünya'nin büyüklüklerinin karsilastirilmasi

Günes Sistemi'nin en büyük dagi Olimpus.

Spirit'in arka kamerasindan Mars yüzeyi

Victoria Krateri