Bir Asteroitin Yörüngesi Değiştirildi
DART uzay aracı, bir ikili asteroit sistemin yörüngesini çarpma etkisiyle değiştirerek etkili bir gezegen savunma tekniği olabileceğini gösterdi.
NASA’nın DART (Çift Asteroit Yönlendirme Testi) uzay aracı Eylül 2022’de Dimorphos adlı asteroite çarptırıldı. Çift asteroitten oluşan sistemde Dimorphos’a çarpma sonucunda daha büyük olan eşi Didymos ile birlikte ikilinin Güneş etrafındaki yörüngesinin değiştiği belirlendi. Kütle çekimiyle birbirine bağlı olan Didymos ve Dimorphos, ortak bir kütle merkezi etrafında dönerler; bu nedenle bir asteroitteki değişiklikler diğerini de etkiler.
Sonuçlar Science Advances dergisinde yayınlandı. DART uzay aracının Dimorphos’a çarpmasından sonra, çiftin Güneş etrafındaki 770 günlük yörünge döneminin saniyenin kesri kadar değiştiği belirlendi. Böylece ilk kez insan yapımı bir uyduyla Güneş çevresinde dolanan bir cismin yörüngesi değiştirilmiş oldu.
NASA’nın Washington’daki merkezinde Güneş sistemindeki küçük cisimler üzerine çalışan baş bilim insanı Thomas Statler: “Bu, cismin yörüngesinde çok küçük bir değişikliğe neden olmuş gibi görünse de, daha uzun zaman ölçeğinde oldukça önemli bir değişime neden olur” dedi. “Ekibin inanılmaz derecede hassas ölçümü, kinetik çarpmanın Dünya’yı asteroit tehlikelerinden koruma tekniği olarak kullanılabileceğini göstermekle kalmayıp ikili bir asteroitin sadece bir üyesine etki ederek yörüngelerinin nasıl saptırılabileceğini gösteriyor.”
Yüksek etki
DART uzay aracı Dimorphos’a çarptığında uzaya devasa bir kaya parçası bulutu fırladı ve 170 metre genişliğindeki asteroitin şeklini değiştirdi. Çarpma sonucunda uzaya püsküren parçaların momentumları, Dimorphos’a bir itme kazandırdı; bilim insanları buna momentum artırma faktörü diyor. Daha fazla parçanın fırlatılması, daha fazla güç anlamına geliyor. Yeni araştırmaya göre, DART’ın çarpmasının momentum artırma faktörü yaklaşık ikiydi; yani parça kaybı, uzay aracının tek başına oluşturduğu gücü ikiye katladı.
Önceki araştırmalar, daha küçük asteroitin yaklaşık 805 metre genişliğindeki Didymos etrafındaki 12 saatlik yörünge periyodunun 33 dakika kısaldığını göstermişti. Yeni çalışma, çarpmanın ikili sistemden oldukça fazla madde fırlattığını ve bunun da ikili sistemin Güneş etrafındaki yörünge dönemini 0,15 saniye değiştirdiğini gösteriyor.
Illinois Urbana-Champaign Üniversitesi’nden çalışmanın başyazarı Rahil Makadia: “İkili sistemin yörünge hızındaki değişim saniyede yaklaşık 11,7 mikron veya saatte 4,25 santimetredir” dedi. “Zaman içinde, bir asteroitin hareketindeki bu kadar küçük bir değişiklik, tehlikeli bir cismin gezegenimize çarpması veya çarpmaması anlamına gelir.”
Didymos Dünya ile çarpışma yörüngesinde değil ve DART görevi ile böyle bir yörüngeye girmesi de imkânsız. DART ile cismin yörünge hızındaki değişiklik, gelecekte gezegenimizle çarpışma rotasında olabilecek tehlikeli bir asteroitin bulunması durumunda, uzay araçlarının (bu bağlamda kinetik çarpma araçları olarak da adlandırılır) oynayabileceği rolün altını çizmektedir. Buradaki kilit nokta, kinetik bir çarpma aracı göndermek için bu tür cisimleri zamanında tespit etmektir.
Bu amaçla NASA, Dünya’ya Yakın Nesne (NEO) Araştırma misyonunu geliştiriyor. Güney Kaliforniya’daki NASA Jet İtki Laboratuvarı tarafından yönetilen yeni nesil uzay araştırma teleskobu, gezegen savunması için inşa edilen ilk teleskop olma özelliğini taşıyor. Misyon, görünür ışığı fazla yansıtmayan karanlık asteroitler ve kuyruklu yıldızlar gibi bulunması en zor Dünya’ya yakın nesnelerden bazılarını arayacak.
