Kafatası Bulutsusu
NASA’nın James Webb Uzay Teleskobundan elde edilen son görüntüler, ölmekte olan bir yıldızı çevreleyen ilgi çekici ve az incelenmiş bir bulutsunun yeni ayrıntılarını gösteriyor.
PMR 1 bulutsusu, şeffaf bir kafatası içindeki beyne ürkütücü derecede benzeyen bir gaz ve toz bulutudur ve bu nedenle “Açık Kafatası” bulutsusu olarak da bilinir. Webb teleskobu, bu bulutsunun sıra dışı özelliklerini hem yakın hem de orta kırmızı ötesi dalga boyundaki ışıkta görüntüledi. Bulutsu, ilk olarak on yıldan uzun bir süre önce, Webb’in selefi olan NASA’nın artık emekliye ayrılmış Spitzer Uzay Teleskobu tarafından kırmızı ötesi ışıkta ortaya çıkarılmıştı. Webb’in gelişmiş cihazları, bulutsunun beyin benzeri görünümünü daha da belirginleştiren ayrıntılar gösteriyor.
Bulutsunun, evriminin farklı aşamalarını yakalayan belirgin bölgelere sahip olduğu görülüyor: önce fırlatılan ve çoğunlukla hidrojenden oluşan dış bir gaz kabuğu ve farklı gazların karışımını içeren daha yapısal bir iç bulut. Webb’in NIRCam (Yakın Kızılötesi Kamera) ve MIRI (Orta Kızılötesi Enstrüman) görüntülerinin her ikisi de bulutsunun ortasından dikey olarak geçen ve sol ve sağ yarım kürelerden oluşan beyin benzeri görünümünü tanımlayan belirgin bir koyu çizgi gösteriyor. Webb’in çözünürlüğü, bu çizginin, tipik olarak zıt yönlerde patlayan ikiz jetler şeklinde meydana gelen, merkezi yıldızdan bir patlama veya akışla ilgili olabileceğini gösteriyor. Bunun kanıtı, özellikle Webb’in MIRI görüntüsünde bulutsunun tepesinde, iç gazın dışarı doğru fırlatıldığı yerde görülüyor.
Bu bulutsu hakkında henüz anlaşılması gereken çok şey olsa da, bunun ömrünün sonuna yaklaşan bir yıldız tarafından oluştuğu açık. Yıldızlar son evrelerinde dış katmanlarını atarlar. Kozmik anlamda dinamik ve oldukça hızlı bir süreçtir. Webb teleskobu bu yıldızın gerileme anını yakaladı. Sürecin sonunda ne olacağı henüz belirlenmemiş olsa da yıldızın sonu kütlesine bağlı olacaktır. Yeterince büyükse, süpernova patlamasıyla yok olacak; Güneş benzeri yani daha az kütleli ise, çekirdeği yoğun bir beyaz cüce olarak kalana kadar katmanlarını atmaya devam edecek ve çağlar boyunca soğuyacaktır.
