Volkanik bölgedeki yarıklardan sızan gazın sunduğu yeni kanıtlar, Mars’ın yüzey altında jeolojik aktivitelerin uyku halinde olduğunu gösteriyor.
Mars’ın Alba Mons bölgesinde oluşan yeni çatlaklar, yüzeyin altında aktif noktaların olduğunu gösteriyor; bu noktalar gezegen yüzeyinin altından gelen gazların yüzeye doğru çıktığı yerler olabilir.
Alexander Trokhimovskiy liderliğindeki uluslararası bir araştırma ekibi, yüzeyin altındaki sıcak magmadan hidrojen klorür çıkışının gerçekleştiğini ve bunun aktif olmayan volkanik bir hareketi gösterdiğini ileri sürüyor.
ExoMars Gaz İzi Yörünge Aracı (TGO), 2021 yılında Mars atmosferinde hidrojen klorür gazı tespit etti. Bu gaz, Dünya’da magmatik bacalardan dışarı püskürür ve aynı durumun Mars’ta da olup olmadığı merak konusuydu.
Polonya Bilimler Akademisi Uzay Araştırma Merkezinden çalışma ekibi üyesi Profesör Daniel Mège: “Verilerimiz, Mars’ın yakın zamana kadar volkanik hareketliliği sağlayacak kadar iç ısısını koruduğunu gösteriyor” diyor.
Yükselen gaz
Mars’ın kuzey yarımküresinde yaz mevsiminin başlarında, bir araştırma ekibi, olmaması gereken bir mevsimde ve daha önce belirlenen yerde hidrojen klorür seviyelerinde ani artışlar fark etti.
Bu gaz, Mars’ta mevsimsel olarak değişiklik gösterir; kuzey yarımkürenin kışında maksimum seviyeye ulaşır ve yaz aylarında büyük ölçüde kaybolur. Bu değişimin nedeninin büyük bölüm, Mars’ın toz ve su döngüleriyle bağlantılı gibi görünmektedir. Ancak bu düzene aykırı bir yer var; her zaman aynı mevsimde (yaz başlarında) ve aynı yerde Alba Mons yanardağının yamaçlarındaki volkanik çatlaklar…
Beyaz ile görülen alanlar, Mars’ın iç kısmından magmatik gazların sızdığı deliklerin etrafında biriken tortuları gösteriyor olabilir. (ESA)
Mars ölü değil, sadece uyuyor
Mars, Güneş Sistemindeki ne kadar aktif oldukları bilinmeyen en büyük volkanlara sahiptir. Yörünge görüntüleri, bazı volkanların son birkaç milyon yıl içinde aktif olduğunu gösteriyor ve sismometreler Mars’taki depremleri tespit etti. Her iki bilgi Mars’ın volkanik açıdan aktif olma olasılığına işaret ediyor.
Ancak bugüne kadar herhangi bir yeni lav akıntısı veya püskürme gözlemlenmedi.
Çatlaklar ve mevsimsel gazlar
Yeni veriler, atmosferik ve jeolojik analizlerin birleştirilmesiyle oluşturuldu. İlk olarak, kışın don halindeki maddenin süblimleşmesinden hemen sonra, atmosferin üst katmanlarından uzaya taşınan güçlü bir şekilde kümelenmiş hidrojen klorür tespit edildi. TGO’nun Atmosferik Kimya Aletindeki kırmızıötesi bölgede elde edilen tayfçekerler bunun peşindeydi.
Ardından TGO’nun CaSSIS kamerası kullanılarak Alba Mons bölgesindeki ayrıntılı inceleme, yüzeydeki renk değişimlerini izleyerek, bazı yerlerde yüzlerce metre uzunluğa sahip, yeni ve dar çatlaklar olduğu fark edildi.
“Gaz İzi Yörünge Aracı, asıl kanıtı buldu. Bu, samanlıkta iğne aramak gibidir. Mars’ın çevresinde dolanarak atmosferinin tamamını tararken, muhtemelen bir kaynaktan aralıklarla gelen birkaç molekülü tespit etmesi gerçekten inanılmaz” diye açıklıyor Daniel.
Bilim insanları, magmatik gazların, Dünya’daki bazı fümeroller gibi çatlaklardan yükselebileceğini ileri sürüyor. Kışın dondurucu sıcaklıklarda (-120°C’ye kadar) buzla kaplı olan bu çatlaklar, yaz başlarında buzun süblimleşmesiyle klorürün salınımını başlatır.
Çatlakların çevresindeki renk değişimi, Dünya’daki fümerollerde (volkanik gaz çıkış noktaları) olduğu gibi, Mars’ın iç kısmından çıkan gazların geride bıraktığı tortulardan kaynaklanıyor olabilir.
Araştırma ekibi, gaz ile yarıklar arasındaki bağlantıyı kurmak için jeolojik işaretlere odaklandı. Daniel: “Sızıntının mekânsal dağılımına baktığımda, bunun arkasında volkanik bir yapı olduğunu anımsattı, ancak bunun kanıtlanması şarttı” diyor.
Daniel: “Çalışmanın büyük bir kısmı, Mars atmosferinde oluşan tüm olası kimyasal süreçleri incelemekten oluşuyordu. Hidrojen klorürün varlığını açıklamak için titiz, eleştirel ve yaratıcı olmamız gerekiyordu. Veriler karmaşıktı, ancak aynı zamanda mükemmel birer beyin fırtınasıydı” diye ekliyor.
Ekip, sızıntının Mars yüzeyinin altında, bir tür volkanik boru sistemi olan, pasif bir magma odasıyla bağlantılı olduğu fikrini öne sürdü.
Hayat için nişler
Geçmişte hidrojen klorür gibi magmatik gazlar atmosferde daha bol bulunuyor olabilir; bu da daha kalın bir atmosfere ve daha sıcak bir iklime katkı sağlayarak Mars yüzeyinin büyük bir kısmının sıvı suyla kaplanmasını sağlamış olabilir. Kabuktan yükselen lavın yeraltı suyuyla buluşması, yaşanabilir sıcak bölgelerin oluşmasına yol açabilir.
Daniel: “Alba Mons bölgesindeki sızan çatlaklarda Mars^taki olası yaşamı aramak daha mantıklı olur. Hidrotermal sistemler aktifse bölge, mikroorganizmaların gelişmesi için gerekli bileşenleri ve enerjiyi içerebilir ve mikroorganizmaları yüzeyin üzerindeki anormal durumlar ve değişen ortamdan koruyabilir” diye düşünüyor.
ESA’nın ExoMars Gazı İzi Yörünge Aracı projesinin bilim insanı Colin Wilson: “Bu bulgular, TGO’nun bugüne kadarki en büyük başarısı olabilir” diye vurguluyor.