Gökada Kümesinin Merkezine Yolculuk
ESA/Hubble Ayın Fotoğrafı’nın odak noktası, yüz milyonlarca yıldır yolculuk eden aktif bir sarmal gökada. NGC 4501 olarak da bilinen Messier 88 (M88) gökadası yaklaşık 63 milyon ışık yılı uzaklıkta, Coma Berenices (Berenice’nin Saçları) takımyıldızında yer almaktadır.
M88 aktif bir gökadadır; bu da merkezinde gaz ve tozla beslenen süper kütleli bir karadeliğin bulunduğu anlamına gelir. Bu karadeliğin yaklaşık 100 milyon Güneş kütleli olduğu tahmin ediliyor. Dev karadelik gökadanın merkezindeki gaz çıkışlarını beslemektedir.
Karadeliğin çevresinde, M88’e parlak kalbini veren yaşlı, kırmızımsı yıldızlardan oluşan bir popülasyon bulunur. Merkezden dışarı doğru yayılan, her biri parıldayan pembe ve mavi yıldız kümeleri ve yer yer toz bulutlarıyla çevrili, sıkıca kıvrılmış, simetrik sarmal kollar vardır. M88’in sarmal kolları dışa doğru zarifçe yelpaze gibi açılıyor gibi görmemizin nedeni bakış açısından dolayıdır.
M88, kütle çekimiyle bir arada tutulan ve dolayısıyla birbirine bağlı binden fazla gökadadan oluşan Başak Kümesi’nin bir üyesidir. Bu devasa gökada grubu uzayda hareket ederken, gökadaların kendileri de kümenin kütleçekimi merkezinin çevresindeki yörüngelerinde dolanırlar. M88 de, onu kümenin en iç noktalarına götürecek uzun ve biraz tehlikeli bir kozmik yolculuktadır.
Her destansı yolculukta olduğu gibi, M88 bugün bulunduğu yerden yaklaşık 2 milyon ışık yılı uzaklıktaki Başak Kümesi’nin merkezine doğru yapacağı yolculuğa bağlı olarak zaman içinde değişime uğrayacaktır. 200-300 milyon yıl içinde M88, tüm kümeye adeta hükmeden devasa eliptik gökada Messier 87’ye oldukça yaklaşacaktır. Dev gökadaya yaklaştıkça artan kütle çekimi etkisiyle, M88 yoğun bir itme basıncıyla gaz atım süreciyle karşılaşacaktır. İtme basıncıyla gaz atımı, bir gökadanın gazının, kümedeki gökadalar arasındaki mevcut gazın içinden geçerken süpürülmesi işlemidir.
Araştırmacılar bu süreci M88’de zaten gözlediler. Gökadanın girdaplı gaz diski kesilmiş durumda ve gökadanın ön kenarında sıkıştırılmış (bir pulluğun önündeki kar gibi birikmiş) görünüyor. Aslında, M88’in özellikle dış bölgelerinde, büyüklüğüne göre beklenenden çok daha az soğuk gaza (yıldız oluşumu için ham yakıt) sahip olduğu görülüyor. Bu, M88’in yolculuğuyla değişime uğrayacağının ve bunun da yıldız oluşturma yeteneğini etkileyerek evriminin seyrini değiştireceğinin açık bir işaretidir.
Gökbilimciler, kalabalık ortamlardaki sarmal gökadaların yaşamlarını anlamaya adanmış bir gözlem programının (#18103 ; Proje Yöneticisi: D. Thilker) parçası olarak Hubble ile M88’i gözlediler. Bu program, on milyonlarca ışık yılı uzaklıktaki gökadalardaki tek tek yıldız kümelerini ve bulutsuları hassas bir şekilde çözebilen Hubble’ın son derece yetenekli Geniş Alan Kamerası 3’ü kullanıyor. Gökbilimciler, gökadaları bu ölçeklerde inceleyerek, bir küme içinden geçmenin gökadaların evrimini ve yeni yıldızlar oluşturma yeteneğini nasıl etkilediğini anlayabiliyorlar.
[ Görsel Açıklama: Büyük bir sarmal gökada. Açı nedeniyle eğik görüldüğü için çok geniş görülmektedir. Sıkıca kıvrılmış, parlayan merkezinden dışarı doğru kıvrılarak açılan mavi sarmal kollar uçlarında birbirinden ayrılır. Bunları koyu kırmızı toz yolları ve kümeler izler. Gaz bulutlarında pembe benekli alanlar yıldızların oluştuğu yerlerdir. Gökada hafif bir parıltıyla çevrilidir ve karanlık bir arka plan üzerinde yer almaktadır. Yüksek çözünürlükteki görsel için tıklayınız.]
