X-ışını astronomisi bu yıl 50. yılını kutluyor. Geçen yarım yüzyılda başta SN 1006 süpernova kalıntısı olmak üzere bir çok kalıntı verilerinde ilerleme sağlandı. SN 1006 kalıntısı M.S. 1 Mayıs 1006’da kendini gökyüzünde gündüz bile görülecek şekilde, Venüs’ten daha parlak olarak…
NASA’nın Hubble Uzay Teleskopu kozmik uzaklıkları ölçmek için kullanılan süpernovalardan en uzaktakini bulma arayışı sonuç verdi. Süpernovanın kırmızıya kayma değeri 1,914 olup 10 milyar yıl önce patladığı sanılıyor. Patlamanın olduğu zamana bakıldığında yıldızın evrenin oluştuğu sıralarda doğduğu sonucunda ulaşılıyor.
Süpernovalarının iki farklı türü olduğuna inanılır. Gökbilimciler Tip-Iax olarak adlandırılan yeni bir süpernova türü keşfetti. Yeni bir tür olan Tip Iax, Tip Ia’ya göre daha az enerjili ve sönük bir patlamadır. Her iki tür de beyaz cüceler aktif rol oynasa da, Tip Iax’dan tamamen beyaz cüce sorumlu değil.
NASA’nın Swift uydusu gökadamızın merkezinden yayılan X-ışınlarını tararken daha önceden bilinmeyen parçalanmış bir yıldızın kalıntılarını ortaya çıkardı. Samanyolu’nun bilinen en geç süpernovası olan kalıntı G306.3-09 bölgesinde yer alıyor. Gökbilimciler Samanyolu’nda her yüzyılda bir ya da iki süpernova patlaması gerçekleştiğini düşünürler.
Yeni bir süpernova keşfedildi. 170 yıl önce yaşadığı patlamayla birkaç güneş büyüklüğünde parçalar atan 100 Güneş kütleli Eta Karina adlı dev yıldız, o zaman gökyüzündeki Sirius yıldızından sonra en parlak ikinci yıldız haline gelmişti. Eta Karina’nın yaşayacağı benzeri bir patlama, yıldız oluşumlarının olmadığı bir gökada da rastlandı.
Dünya’ya ışığı yüz milyonlarca yıl sonra ulaşan iki süpernova patlaması keşfedildi. Yaklaşık 450 milyon yıl önce patlamış olanı, Everest, 230 milyon yıl önce patlayana ise Sherpa adı verildi. Süpernovalar Tip Ia sınıfındadır. Biri 16 diğeri 18 kadir parlaklığa sahip cisimleri bırakın çıplak gözle görmeyi, amatör teleskopla bile görmek olanaksızdır.
NASA’nın Fermi Teleskopu süpernova kalıntılarının kozmik ışınlar ürettiğini kanıtladı.
NASA’nın Fermi Gama-ışını Uzay Teleskopu verilerinin kullanıldığı bir çalışmada, evrende çok hızlı hareket ederek yayılan kozmik ışınların, süpernova kalıntılarınca ürettildiği gösterildi. Zaten Fermi’nin ana görevi kozmik ışınların kökenini ortaya çıkarmaktı.
ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) ile gerçekleştirilen bin yıllık süpernova kalıntısına ait oldukça ayrıntılı yeni gözlemler kozmik ışınların kökenlerine dair ipuçlarını gözler önüne serdi. Gözlemler ilk kez süpernova kalıntısındaki hızları yüksek parçacıkların kozmik ışınları oluşturan öncül parçacıklar olabileceğini gözler önüne serdi.
Görüntüdeki dağınık süpernova kalıntısının, Samanyolu’ndaki en genç karadeliği barındırdığı düşünülüyor. Birleşik görüntüde yeşil renk NASA’nın Chandra X-ışını Gözlemevi, pembe renk NSF Çok Büyük Radyo Dizisi ve sarı renk Palomar Gözlemevi’nin kızıltesi verilerinden oluşmaktadır.
Bu görüntü 160.000 ışık yılı uzaklıktaki Büyük Macellan Bulutu içindeki süper kabarcık DEM L50’yi gösteriyor. Süper kabarcıklar büyük kütleli yıldızların son birkaç milyon içinde oluştuduğu bölgelerdir. Bu devasa kabarcıklar kütleli yıldızların yoğun ışımasıyla yüksek hızlarla dışarı itilen madde ve bu yıldızların süpernova patlaması sonucunda oluşurlar.