13 Ağustos 2016

Hubble Saklanan İki Cüce Gökada Keşfetti

Hubble uzay teleskopu büyük gökadalarla dolu kozmik çöl içinde iki minik cüce gökadaya rastladı. Üstelik bu gökadalar milyarlarca yıl süren suskunluklarını yıldız doğum fırtınasına dönüştürmek için fırsat kolluyor.

pisces B_cuce

Balıklar B cüce gökadasının 30 milyon ışık yılı uzakta olduğu hesaplandı. Cüce gökadanın hemen altında parlayan yıldız Samanyolu’ndaki yıldızlardan biridir. Görüntüde bunun dışında birçok uzak gökada olduğuna dikkat ediniz (NASA, ESA, and E. Tollerud (STScI)).

Evrende gökadalar arasında yer alan ve 150 milyon ışık yılı uzaktaki Yerel Boşluk (Local Void) adı verilen seyrek yapıların olduğu alanlardan birinde, Balıklar A ve B (Pisces) adı verilen iki cüce gökada keşfedildi.

Baltimore’daki Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsünden baş araştırmacı Erik Tollerrud: “Önemli olan bu tür yapıların keşfedilmesiyle, cüce gökadaların oluşumu ve evrimi hakkında önemli ipuçları vermesidir” diyor.

Galaktik kütle çekiminin etkisiyle hareket eden cüce gökadalar, en sonunda gökadalar arası gazın yoğun olduğu bölgeye girmiş ve bu sayede yıldız doğumları ateşlenmiş olabilir. Dev gökadaların yakınlarına sokulan cücelerdeki gaz, dışarıdan gelen yoğun gaz ipliksileri ile ateşlenebilir. Tollerud’un ekibi yoğun gaz ile gökada kenarlarındaki gaz ipliksilerin yerlerini tararken cüce gökadalara rastladı. Her gökada yaklaşık 10 milyon yıldız içermektedir.

pisces A_cuce

Balıklar A cüce gökadası 19 milyon ışık yılı uzaktadır (NASA, ESA, and E. Tollerud (STScI)).

Cüce gökadalar, büyük gökadalar gibi erken evrende yani milyarlarca yıl oluşmuş evrenin temel yapı taşlarıdır. Evrende oldukça büyük boş alanlarda veya kozmik çöllerde yer alan iki gökada yoğun gelişme dönemlerini kaçırmışlardır.

“Boşlukta yer alan bu gökadalar tarihlerini de yansıtmaktadır. Boşlukta olmaları evrimlerini geciktirmiştir. Hidrojen yoğunluklu benzer gökadalara göre daha fazla hidrojen barındırdıklarına dair bir kanıt yoktur. Bir gökada geçmişte yıldız üreterek büyür. Bunun için hidrojenin bol olması gerekir. Ancak bu gökadalar yüksek miktarda yıldız doğumlarını oluşturacak yoğun hidrojen bulutlarına sahip değildir. Bu nedenle gerekli gazı dışarıdan almaları gerekir. Yıldızların gökada içini doldurması gibi cüce gökadalarda gökadaların kenar mahallelerini doldurur” diyor Tollerrud.

Yerel Boşluk (Local Void) alanlarından üçü bu grafikte gösterilmiştir.

Yerel Boşluk (Local Void) alanlarından üçü bu grafikte gösterilmiştir.

Cüce gökadaların küçük ve sönük olması nedeniyle keşfedilmeleri zordur. Gökbilimciler Samanyolu’ndaki hidrojen dağılımını öğrenmek için kullandıkları radyo verileri ile bunların bir kısmını görebilmektedir. Gözlemlerde yoğun hidrojen gazının olduğu binlerce küçük leke olduğunu gösterdi. Bunun dışında 30-50 kadar gökada da lekelere rastlandı. Araştırmacılar optik bölgede çalışan ve umut veren WIYN teleskopu ile 15 gökadayı çalıştı. Tollerud’un ekibi bunlardan bize en yakın olan ikisini Hubble’ın Gelişmiş Kamerası ile analiz etti. Böylece Balıklar A ve B sönük cisimlerinin birer cüce gökada olduğu kanıtlandı.

Cüce gökadaların ölçekli gösterimi. (NASA, ESA, and Z. Levay (STScI))

Bir gökadanın uzaklığı Hubble’ın keskin gözleri ile gökada içindeki belirgin yıldızlardan hesaplanabiliyor. Aynı yöntem cüce gökadalar için de uygulanabilir. Uzak bir gökadanın parlaklığını hesaplamak için çok uzak gökadaların arasındaki boşlukların ne denli büyük olduğunu bilmek gerekir. Balıklar A cüce gökadası 19 milyon ışık yılı ve Balıklar B cüce gökadasının 30 milyon ışık yılı uzakta olduğu bu karmaşık yöntemle hesaplanabildi.

Hubble

Bu yazının hazırlanmasında teknik bilgi desteği sağlayan Prof. Dr. Esat Rennan Pekünlü ve Prof. Dr. Zeynel Tunca hocalarıma teşekkür ederim.


Düşünceniz

XHTML: Bu kodlardan yararlanabilirsiniz.: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*