Yeni Bir Gezegen Sistemi Oluşuyor

Gökbilimciler, WISPIT 2 adlı genç bir yıldızı saran diskte iki gezegenin oluştuğunu gözledi. Daha önce yıldızın bir gezegenini keşfeden ekip, Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) teleskoplarını kullanarak diğerinin de varlığını doğruladı. Bu gözlemler ve yıldızın etrafındaki diskin benzersiz yapısı, WISPIT 2 sisteminin genç Güneş Sistemine benzediğini gösteriyor.

İrlanda’daki Galway Üniversitesinde doktora öğrencisi ve bugün The Astrophysical Journal Letters’da yayınlanan çalışmanın başyazarı Chloe Lawlor: “WISPIT 2, bugüne kadar geçmişimize dair sahip olduğumuz en iyi örnek” diyor. 

Bu sistem, PDS 70’ten sonra, ana yıldızının etrafında oluşum sürecinde olan iki gezegenin doğrudan gözlendiği bilinen ikinci sistemdir. Ancak PDS 70‘in aksine, WISPIT 2’nin belirgin boşluklar ve halkalar içeren çok geniş bir gezegen oluşum diski bulunuyor. Lawlor: “Bu yapılar, şu anda daha fazla gezegenin oluşmakta olduğunu ve bunları sonunda tespit edebileceğimizi gösteriyor” diyor.

Galway Üniversitesi araştırmacısı Christian Ginski: “WISPIT 2 bize sadece tek bir gezegenin değil, tüm bir gezegen sisteminin oluşumunu gözlemek için kritik bir laboratuvardır” diyor. Gökbilimciler bu tür gözlemlerle, yeni oluşan gezegen sistemlerinin bizimki gibi oturmuş sistemlere nasıl dönüştüğünü daha iyi anlamayı amaçlıyorlar.

Sistemde bulunan ilk yeni doğmuş gezegen olan WISPIT 2b, geçen yıl tespit edildi ve kütlesi Jüpiter’inkinin neredeyse beş katı olup, yıldızından Yer ile Güneş arasındaki uzaklığın yaklaşık 60 katı uzaklıkta dolanıyor. Hollanda’daki Leiden Gözlemevinde doktora öğrencisi Richelle van Capelleveen: “Oluşum halindeki bu yeni dünyanın tespiti, mevcut aletlerimizin inanılmaz potansiyelini gösteriyor” dedi. Yıldızın yakınında ek bir nesne daha tespit edildikten sonra, ESO’nun Çok Büyük Teleskobu (VLT) ve VLT İnterferometresi (VLTI) ile yapılan ölçümler, gezegenin varlığını doğruladı. Yeni gezegen -WISPIT 2c- merkezi yıldıza 2b’den dört kat daha yakın ve iki kat daha büyük kütleye sahip. Her iki gezegen de, Güneş Sistemimizdeki dış gezegenler gibi gaz devleridir. 

WISPIT 2c’nin varlığını doğrulamak için ekip, ESO’nun VLT’sindeki SPHERE cihazını kullandı ve bu cihaz cismin bir görüntüsünü yakaladı. Daha sonra ekip, cismin gerçekten bir gezegen olduğunu doğrulamak için VLTI’deki GRAVITY+ cihazını kullandı. Çalışmanın ortak yazarı ve Almanya, Garching’deki Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsünde araştırmacı olan Guillaume Bourdarot, “Çalışmamızda, GRAVITY+’ın yakın zamanda yapılan yükseltmesinden faydalandık; bu yükseltme olmasaydı, gezegenin yıldızına bu kadar yakın bir konumda bu kadar net bir şekilde tespitini sağlayamazdık” diyor.

WISPIT 2’deki her iki gezegen de genç yıldızın etrafını saran toz ve gaz diskindeki belirgin boşluklarda görünmektedir. Bu boşluklar gezegenlerin gelişiminden kaynaklanır: diskteki parçacıklar birikir, kütle çekimleri daha fazla maddeyi içeri çeker ve sonunda bir embriyo gezegen oluşur. Her boşluğun etrafındaki kalan madde, diskte belirgin toz halkaları oluşturur.

İki gezegenin bulunduğu boşlukların yanı sıra, WISPIT 2 diskinde daha uzakta en az bir küçük boşluk daha bulunuyor. Lawlor: “Bu boşlukta üçüncü bir gezegenin olabileceğini düşünüyoruz” diyor ve ekliyor, “boşluğun çok daha dar ve sığ olmasına bakılırsa bu gezegen muhtemelen Satürn kütlesinde olabilir.” Ekip, takip gözlemleri yapmaya hevesli; Ginski ise “ESO’nun yakında kullanıma sunacağı Aşırı Büyük Teleskobu ile böyle bir gezegeni doğrudan görüntüleyebiliriz diyor.